PÓŁPASIEC

DEFINICJA

Jest to reaktywacja letalengo zakażenia wirusem varicella-zoster która polega na zmianach zapalnych głównie w zwojach międzykręgowych lub zwojach nerwów czaszkowych oraz wysypki o charakterze wysypki pęcherzowej w obrębie skóry unerwionej przez nerw który jest chorobowo zmieniony. Zmianom pęcherzowym towarzyszą objawy bólowe.

 

EPIDEMIOLOGIA

Obecnie zachorowania na półpasiec zdarzają się sporadycznie i najczęściej jest to choroba wieku dojrzałego. Chory może być źródłem zakażenia dla osoby nie uodpornionej co może być przyczyną ospy wietrznej. Pojawianiu się półpaśca sprzyjają pewne czynniki możemy zaliczyć do nich m.in. leczenie immunosupresyjne, choroby nowotworowe, zakażenie wirusem HIV.

 

PATOGENEZA

W przebiegu przebytego zakażenia pierwotne dochodzi do wiremii Wirus przedostaje się do krwi a z nią do różnych narządów gdzie wnika do zwojów nerwów czuciowych. Mimo krążących tam przeciwciał pozostaje w stanie latencji  przez wiele lat. W razie osłabienia odporności dochodzi do uaktywnienia wirusa. W zwojach które zostały zajęte przez wirusa dochodzi do  tworzenia się ognisk wynaczynień, obrzęków i nacieków z limfocytów. Ze zwojów wirus przedostaje się wzdłuż nerwów czuciowych do skóry. W skórze dochodzi do zmian w obszarze unerwionym przez dany nerw zaopatrujący. Zmiany te podobne są do tych które występują w ospie wietrznej. Najczęściej proces chorobowy dotyczy zwojów międzykręgowych i nerwów czaszkowych (zazwyczaj jest to nerw trójdzielny). Rzadko choć możliwe jest pojawienie się wykwitów na skórze całego ciała. W rozsianym półpaścu zmiany występują w płucach i innych narządach.

 

OBRAZ KLINICZNY

-         choroba rozpoczyna się gorączką i złym samopoczuciem oraz  bólami głowy.

-         Następnie pojawia się ból i pieczenie albo mrowienie oraz przezczulica skóry unerwionej przez nerw który został zajęty procesem chorobowym. Objawy te mogą wyprzedzać o 1-4 dni pojawienie się wykwitów. Niekiedy wykwity mogą występować bez objawów prodromanych.

-         Na zmienionej skórze występują w kilku rzutach wykwity które początkowo przyjmują charakter grudkowych a następnie pęcherzykowych. Są one wypełnione treścią surowicza lub krwistą. Pęcherzyki które sąsiadują ze sobą mogą zlewać się w większe pęcherze czasem pękają tworząc sączące się bolesne nadżerki

-         Od 6-7 dnia przysychają a ok. 10-12 dnia powstają strupy które szybko odpadają pozostawiając po sobie brunatne przebarwienia przez wiele tygodni.

-         Pęcherzyki półpaśca są osadzone głębiej niż zmiany występujące w ospie wietrznej

-         Wykwity nie wykraczają poza linie środkowa ciała , dotyczą tylko unerwienia  jednego segmentu

-         Najczęstszym miejscem lokalizacji półpaśca są okolice nerwów mięzyżebrowych (sa to dermatomy od T3 do L3) następnie szyjne zwoje nerwu V, segmenty lędźwiowe, rzadziej krzyżowe i kończyn.

-         U około 2 % pacjentów dochodzi  do uogólnionej wysypki pęcherzowej świadczyć to może o zmniejszeniu się odporności immunologicznej a zdarza się to u ludzi z chorobami rozrostowymi i ludzi starszych. W tej postaci może dojść do zajęcia pnia mózgu i opon mózgowych a nawet do zgonu.

-         Częsta lokalizacją zajęta przez wirus półpaśca jest obszar unerwiony przez I gałąź nerwu trójdzielnego. Wykwity obejmują wtedy okolicę czołową, oczodołową i powiekę. Wtedy towarzysza tym zmiana silne bóle.

-         Może dochodzić do zmian na spojówkach i rogówce nieraz bardzo głębokich nawet z powstaniem owrzodzeń, zmian zapalnych tęczówki oraz komory przedniej gałki ocznej z możliwością zropienia.

-         Gojenie przebiega bardzo powoli a zejściem procesu chorobowego może być zmętnienie rogówki

-         Półpasiec oczny może przebiegać z porażeniem nerwów okoruchowych (III, IV, VI)

-         Półpasiec uszny występuje na wskutek zapalenia zwoju kolanka przebiega z silnymi bólami ucha wysypką pęcherzykową obejmującą małżowinę uszną, przewód słuchowy zewnętrzny oraz błonę bębenkową

-         Objawom tym towarzyszy nierzadko porażenie obwodowe nerwu VII uszkodzenie nerwu VIII z następczym szumem w uszach i upośledzeniem słuchu

-         Bardzo szczególną grupę stanowią osoby po transplantacji szpiku kostnego. U nich półpasiec pojawia się w postaci skórnej lub rozsiany trzewny w ciągu roku od zabiegu. Dochodzi do występowania zmian w płynie mózgowo-rdzeniowym.

-         W półpaścu ocznym zmiany ustępują powoli pacjent wymaga ciągłej kontroli okulistycznej

-         Jako powikłanie neurologiczne występują nerwobóle, uszkodzenia nerwów czaszkowych, zapalenie mózgu, a także zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie rdzenia, zespoły polyradiculoneuritis o typie zespołu Guillaina- Barrego.

 

ROZPOZNANIE

Rozpoznanie postaci skórnej nie nastręcza dużo trudności kiedy już dojdzie do dość charakterystycznych objawów tzn. wysypki pęcherzowej wzdłuż nerwu. Z treści pęcherzyków możemy izolować wirusa VZV. Półpasiec trzewny możemy rozpoznać po wykluczeniu innych przyczyn bólowych.

 

RÓZNICOWANIE

Należy różnicować z opryszczką zwykłą głównie półpasiec nerwu V i zwojów krzyżowych. Poza tym półpasiec może być podobny do róży pęcherzowej.

 

LECZENIE

W postaciach skórnych które przebiegają zazwyczaj niegroźnie leczenie ogranicza się do stosowania środków przeciwbólowych lub stosowanie blokad odpowiednich nerwów. Stosuje się także środki odkażające o działaniu miejscowym oraz zespół witamin z grupy B. U chorych z półpaścem ocznym, uogólnionym z owrzodzeniem rogówki lub u chorych z pierwotnym lub wtórnym upośledzeniem odporności zalecane są leki przeciwwirusowe np. acyklowir (ZOVIRAX) w dawkach tak jak przy leczeniu ospy wietrznej. Należy rozpoczą leczenie najpóźniej w 4 dniu od rozpoczęcia się choroby. Lepsze efekty niż acyklowir daja inne leki np. famcyklowir (3 x 500 mg), walacyklowir (3 x 1g p.o. przez 7-10 dni)

 

ROKOWANIE

U osób z wydolnym układem immunologicznym jest zazwyczaj pomyślne. Po okresie 2 do 3 tygodni zmiany zazwyczaj goja się i przemijają bez śladu. Niekiedy ale tak zdarza się rzasko mogą pozostawiać przebarwienia i  powierzchowne blizny. Następstwem półpaśca ocznego może być utrata wzroku a nawet całkowita ślepota. U osób u których jest obniżona odporność immunologiczna rokowanie zawsze jest niepewne.